در این مطلب میخوانید:
تعریف
شیر دستی یکی از اجزای مکانیکی ساده اما حیاتی در سیستمهای تبرید، تهویه مطبوع، و فرآیندهای صنعتی است که امکان کنترل مستقیم و دستی جریان سیال را برای کاربر فراهم میآورد. از شیر دستی برای قطع و وصل یا تنظیم جریان مبرد در سیستمهای تبرید و تهویه مطبوع، برای کنترل جریان در خطوط لوله در صنایع نفت و گاز، برای کنترل جریان آب یا گاز در لولهکشی ساختمانها و تأسیسات ساختمانی و ... استفاده میگردد.
انواع شیر دستی
شیر دستی در انواع گوناگونی تولید میشود که با توجه به ساختار و نوع عملکرد به چند دسته تقسیم بندی میشود. از پرکاربردترین انواع آن در سیستم های برودتی، دو نوع توپی (Ball Valve) و دیافراگمی (Diaphragm Valve) هستند که در ادامه، تصویری از این دو نوع شیر ارائه شده است.

نکات مهم در حین انتخاب شیر دستی
شیر دستی بهدلیل کاربرد بسیار گسترده و ویژگیهای منحصربهفرد خود، یکی از تجهیزات ضروری برای کنترل جریان در سیستمهای گوناگون به شمار میآید. بنابراین، برای عملکرد بهینه ی آنها در یک سیستم، توجه به بسیاری از شرایط موجود پیش از انتخاب یک شیر مناسب، امری ضروری است.
جنس بدنه: سازگاری شیر با سیال مورد استفاده (جنس های فولادی، برنزی، برنجی، ...)
نوع شیر: توجه به کاربری موردنظر (قطع/وصل یا تنظیم جریان)
سایز شیر: تناسب با اندازه خط لوله و دبی سیال
مقاومت در برابر خوردگی: در نظر گرفتن خصوصیات شیمیایی برای سیالات خورنده و یا شرایط محیطی خاص
فشار و دمای کاری: سازگاری با شرایط کاری سیستم (دما و فشار)
سهولت در تعمیر و نگهداری: قابلیت تعویض و یا تعمیر آسان برای کاهش هزینههای عملیاتی.
انتخاب محل نصب مناسب: شیر دستی باید در محلی نصب شود که به راحتی قابل دسترسی باشد
جهت جریان سیال: نشانگر جهت جریان روی شیر باید مطابق با جهت جریان سیال باشد.
استفاده از اتصالات مناسب: جهت جلوگیری از بروز هرگونه نشتی در محل اتصالات، تمامی اتصالات باید به درستی انتخاب شده و با عایقکاری مناسب در محل خود نصب شوند.
بررسی عملکرد: پیش از بکارگیری نهایی، باید عملکرد باز و بسته شدن شیر مورد آزمایش قرار گیرد.
محل نصب شیر دستی در خط مایع یک سیستم تبرید
شیر دستی دیافراگمی دنفوس (سری BML)
شیرهای دیافراگمی
BML با اتصال فلر یا اتصال لحیمی
ODF عرضه میشوند
. این شیرها برای نصب در خطوط مایع، ساکشن و گاز داغ مدارهای تبرید طراحی شدهاند تا با چرخاندن فلکه دستی، مسیر داخلی جریان مبرد را باز یا بسته کنند
.
اجزا و مشخصات BML دنفوس
این شیرها مجهز به سه دیافراگم از جنس فولاد ضدزنگ هستند که از نشت در تمام طول عمر کاری شیر جلوگیری میکنند
. صفحهی شیر از پلیآمید (نایلون) ساخته شده است تا با حداقل گشتاور، قطع کامل جریان را فراهم کند
. همچنین، درپوش شیر دارای پایهی مقابل
(counter-seat) برای جلوگیری از نفوذ رطوبت به داخل است
. اجزای داخلی این شیرها نیز در تصویر زیر قابل مشاهده میباشد.

شیرهای دیافراگمی
(Shut-off) مجهز به سه دیافراگم از جنس فولاد ضدزنگ هستند که عمر کاری طولانی شیر را تضمین میکنند
.
شیرهای
BM قابلیت نصب براکت نگهدارنده را دارد. بدنه شیر، درپوش و محور (اسپیندل) از جنس برنج ساخته شدهاند و فلکه (3) از پلاستیک رنگی است
. همچنین، شیرهای
BM دارای آببندی سهدیافراگمی (8) هستند که بهگونهای طراحی شده است که کشش ایجادشده در دیافراگمها، هنگام باز شدن شیر، صفحه شیر را از نشیمن جدا میکند
. حلقه آببندی از جنس نایلون ساخته شده و با سفت کردن ملایم فلکه، قطع کامل جریان را فراهم میکند
. پد فشاری (7) از تماس مستقیم بین محور (5) و دیافراگمها (8) جلوگیری میکند که این امر به افزایش عمر شیر کمک مینماید
. فنر (9) قادر است شیر را در فشارهای کاری تا 1- بار
(pe) در حالت باز نگه دارد
. پایهی مقابل
(Counter-seat) در درپوش (6) از نفوذ رطوبت در حالت کاملاً باز جلوگیری میکند
. هنگام باز بودن شیر، فشار سمت خروجی نباید بیش از 1 بار از فشار سمت ورودی بیشتر باشد
.
کاربردها
کاربردهای متداول شیرهای
BML عبارتاند از
:
• سردخانه
• چیلر
• پمپ حرارتی
• سیستمهای تبرید حملونقل (یخچالهای حملونقلی)
مشخصات عملکردی
این شیرها در رنج دمایی 55- الی 100 درجه سانتیگراد و حداکثر فشار کاری 28 بار قابل استفاده میباشند.